Şüa terapiyası nədir? Şüa terapiyası xərçəng hüceyrələrinin DNT-sinə zərər vermək, onların çoxalmasının qarşısını almaq və ya məhv edilməsini təmin etmək məqsədilə yüksək enerjili şüalardan istifadə edilən xərçəng müalicəsidir. Müəyyən xərçəng növlərində şüa terapiyası təkbaşına və ya cərrahi müdaxilə və kimyaterapiya kimi digər müalicələrlə birlikdə tətbiq oluna bilər. Müalicənin məqsədi xərçəngin növü və mərhələsi, şişin yerləşdiyi nahiyə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Bəzi xəstələrdə məqsəd şişin ölçüsünü azaltmaq ola bilər. Digər hallarda isə şüa terapiyası müalicəni dəstəkləmək məqsədilə əməliyyatdan əvvəl və ya sonra tətbiq oluna bilər. Bəzi vəziyyətlərdə ağrı və digər simptomları azaltmaq üçün də istifadə edilə bilər. Şüa terapiyası necə tətbiq olunur? Şüa terapiyasına başlamazdan əvvəl ətraflı müalicə planlaması aparılır. Tibbi komanda şişin yerləşdiyi nahiyəni və ətrafdakı sağlam toxumaları qiymətləndirərək xəstəyə uyğun fərdi müalicə planı hazırlayır. Müalicə zamanı tez-tez xətti sürətləndirici (LINAC) adlanan cihazlardan istifadə olunur. Xəstə müalicə masasına uzanır və şüalar müalicə olunacaq nahiyəyə dəqiq şəkildə yönəldilir. Şüa terapiyası adətən bir neçə seans şəklində tətbiq olunur. Seansların sayı və ümumi müalicə müddəti xərçəngin növündən, müalicənin məqsədindən və istifadə olunan texnikadan asılıdır. Bəzi xəstələrə yalnız bir neçə seans lazım ola bilər, digər müalicə planları isə bir neçə həftə davam edə bilər. Şüa terapiyası ağrılıdırmı? Əksər xəstələr müalicə zamanı şüalanmanın özünü hiss etmirlər. Seans zamanı xəstə adətən müalicə masasında hərəkətsiz uzanır və cihaz şüalanmanı tətbiq edir. Lakin müalicə olunan nahiyədən asılı olaraq müalicə prosesi zamanı bəzi yan təsirlər meydana çıxa bilər. Buna görə də hər hansı yeni və ya narahatedici simptom barədə tibbi komandaya məlumat vermək vacibdir. Şüa terapiyasının hansı yan təsirləri ola bilər? Yan təsirlər müalicə olunan nahiyədən, tətbiq edilən şüa dozasından və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Tez-tez rast gəlinən yan təsirlərə aşağıdakılar daxildir: Yorğunluq və halsızlıq Müalicə olunan nahiyədə dərinin qızarması və ya həssaslığının artması Dərinin quruması və ya qıcıqlanması İştahda dəyişikliklər Ürəkbulanma Müalicə olunan nahiyədən asılı olaraq udma çətinliyi və ya həzm problemləri Müalicə olunan nahiyədə saç tökülməsi və ya tüklərin azalması Hər xəstədə eyni yan təsirlər müşahidə olunmur. Bəzi insanlar müalicəni nisbətən yüngül yan təsirlərlə keçirə bilər, digərlərində isə daha nəzərəçarpan simptomlar yarana bilər. Müalicə zamanı nələrə diqqət etmək lazımdır? Şüa terapiyası zamanı həkimin və şüa terapiyası komandasının tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir. Kifayət qədər maye qəbul etmək, balanslaşdırılmış qidalanmaq və kifayət qədər istirahət etmək müalicə müddətində orqanizmi dəstəkləyə bilər. Xüsusilə şüalanan nahiyənin dərisinə həkimlə məsləhətləşmədən krem, losyon və ya digər məhsullar tətbiq edilməməlidir. Həmçinin dərini qıcıqlandıra biləcək isti sudan, dərinin güclü sürtülməsindən və digər prosedurlardan uzaq durmaq tövsiyə oluna bilər. Qızdırma, şiddətli ağrı, güclü dəri reaksiyaları, davamlı qusma və ya qida və maye qəbulunda çətinlik kimi simptomlar tibbi komandaya bildirilməlidir. Şüa terapiyasından sonra nə baş verir? Müalicə başa çatdıqdan sonra həkim müntəzəm nəzarət müayinələri təyin edə bilər. Bu müayinələr zamanı orqanizmin müalicəyə reaksiyası qiymətləndirilir. Lazım gəldikdə görüntüləmə müayinələri və ya digər diaqnostik testlər aparıla bilər. Bəzi yan təsirlər müalicə başa çatdıqdan qısa müddət sonra azala bilər, digərləri isə daha uzun müddət davam edə bilər. Buna görə müalicədən sonra ortaya çıxan hər hansı simptom da müalicə həkimi ilə müzakirə edilməlidir. Şüa terapiyası haqqında geniş yayılmış yanlış fikirlər Şüa terapiyası haqqında xəstələrdə lazımsız narahatlıq yarada biləcək bir çox yanlış fikir mövcuddur. Məsələn, bəzi insanlar xarici şüa terapiyasından sonra xəstənin radioaktiv olduğunu və ətrafındakı insanlar üçün təhlükə yarada biləcəyini düşünürlər. Xarici şüa terapiyasında bu, adətən belə deyil. Müalicə cihazı söndürüldükdən sonra xəstə normal olaraq radioaktiv olmur. Lakin daxili şüa terapiyasının, məsələn, braxiterapiyanın və ya sistemik radionuklid terapiyasının bəzi növləri fərqli təhlükəsizlik tədbirləri tələb edə bilər. Buna görə xəstələr müalicə edən tibbi komandanın verdiyi xüsusi təlimatlara əməl etməlidirlər. Nəticə Şüa terapiyası bu gün bir çox müxtəlif xərçəng növünün müalicəsində mühüm müalicə üsuludur. Müalicə planı hər bir xəstə üçün fərdi şəkildə hazırlanır. İstifadə olunan metod, seansların sayı və mümkün yan təsirlər xəstədən xəstəyə dəyişə bilər. Şüa terapiyası haqqında etibarlı məlumat əldə etmək xəstələrə müalicə prosesini daha yaxşı başa düşməyə və bu prosesə daha şüurlu yanaşmağa kömək edə bilər. Müalicə zamanı yaranan bütün simptomlar tibbi komanda ilə müzakirə edilməlidir. Həmçinin həkim tərəfindən tövsiyə edilməyən əlavə müalicə və ya məhsullardan istifadə edilməməlidir. Hər bir şüa terapiyası planının fərdi şəkildə hazırlandığını yadda saxlamaq vacibdir. Buna görə müalicə ilə bağlı qərarlar xəstənin fərdi tibbi qiymətləndirilməsi əsasında müalicə edən onkologiya və şüa terapiyası komandası ilə məsləhətləşərək qəbul edilməlidir.